Khổng Tử nói rằng trẻ con sinh ra đã vốn có tính lương thiện. Tuy nhiên, nếu chúng ta không dạy dỗ và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ đúng cách sẽ hình thành nên những tính cách xấu. Mình tin rằng bậc cha mẹ nào cũng mong muốn con cái mình lớn lên sẽ trở thành người lương thiện, có ích cho xã hội. Tuy nhiên không phải ai cũng biết dạy cho trẻ đúng cách.

Là một ông bố hai con, hôm nay mình sẽ kinh nghiệm bản thân về cách nuôi dạy trẻ để hướng trẻ trở thành người lương thiện. 

1. Dạy trẻ về yêu thương mọi người trong gia đình

Gia đình chính là nơi đầu tiên trẻ học được thế nào là yêu thương và quan tâm. Trẻ nhỏ sẽ quan sát cách bố mẹ nói chuyện, cách chúng ta chăm sóc ông bà, hay những lần chúng ta nhường nhau một chút trong cuộc sống hằng ngày. Những hình ảnh đó tự nhiên in vào tâm trí trẻ và trở thành nền tảng cho tính cách sau này.

Mẹo của mình là bắt đầu bằng những hành động nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày. Ví dụ khi con nhận được sự giúp đỡ từ ai đó, mình luôn nhắc con nói “con cảm ơn”. Mỗi lần con lỡ làm anh đau, mình bảo con xin lỗi ngay để trẻ hiểu rằng yêu thương luôn đi kèm với việc biết nhận lỗi.

Thỉnh thoảng, mình tạo ra những tình huống đơn giản để con thực hành lòng quan tâm. Như khi thấy bà xách đồ hơi nặng, mình gọi con lại và bảo “con ra giúp bà với ba nha”. Con làm một vài lần rồi dần dần tự giác, không cần mình nhắc nữa. Mình tin rằng những hành động nhỏ như vậy chính là cách gieo vào trẻ hạt giống yêu thương.

Buổi tối trước khi đi ngủ, mình hay ôm con và nói “ba thương con lắm”, “con có thương ba không?”, “con có thương bà ngoại không?” ... . Nghe đơn giản nhưng lại rất thực tiễn, giúp trẻ biết rằng yêu thương có thể được thể hiện bằng lời nói và cử chỉ ấm áp. Khi cảm nhận được sự yêu thương mỗi ngày, trẻ sẽ dễ dàng mang điều đó trao lại cho những người xung quanh.

2. Dạy trẻ tránh những hành vi sai trái

Trẻ con thường làm theo cảm xúc nên đôi khi không ý thức được mình đang làm sai. Khi thấy con đánh bạn hay giật đồ chơi, nhiều bố mẹ phản ứng ngay bằng cách quát mắng, nhưng cách đó chỉ khiến trẻ sợ chứ không hiểu vấn đề. Kinh nghiệm của mình là luôn giải thích vì sao hành động đó không tốt, để trẻ biết hậu quả chứ không chỉ ngăn cấm.

Một lần con giật lấy đồ của bạn hàng xóm, mình không gằn giọng mà nhẹ nhàng nói: “Nếu ai lấy đồ của con, con có buồn không?”. Khi con tự trả lời được, trẻ sẽ tự biết mình sai ở đâu. Cách này giúp trẻ ghi nhớ sâu hơn và ít lặp lại lỗi.

Một mẹo khác là cha mẹ đừng đợi đến khi trẻ phạm lỗi mới dạy. Những lúc bình thường, mình hay kể cho con nghe các câu chuyện nhỏ về cách cư xử, như xếp hàng đúng lượt, không chen lấn. Nhờ được nhắc trước, trẻ sẽ biết kiểm soát bản thân tốt hơn khi gặp tình huống thật.

Quan trọng nhất là giữ bình tĩnh. Nếu bố mẹ nổi nóng, trẻ sẽ học theo cách giải quyết bằng cảm xúc. Khi mình bình tĩnh và kiên nhẫn chỉ cho con điều đúng, trẻ cũng học được cách cư xử nhẹ nhàng và biết tôn trọng người khác.

3. Dạy trẻ về lòng trung thực

Lòng trung thực là nền tảng để trẻ trở thành người tử tế sau này. Tuy nhiên, trẻ thường nói dối chỉ vì sợ bị la, chứ không phải cố ý. Kinh nghiệm của mình là phải tạo cho con cảm giác an toàn khi nói thật, để trẻ biết rằng sai lầm có thể sửa nhưng nói dối thì không nên.

Một lần con làm đổ bình sữa nhưng giấu đi, mình không quát mà nói: “Ba không buồn vì con làm đổ đâu, ba chỉ buồn nếu con không nói thật”. Con im lặng một chút rồi cúi đầu nhận lỗi. Kể từ đó, mỗi lần có chuyện gì, con đều tự thú trước khi mình hỏi.

Mẹo của mình là luôn khen con khi con nói thật, dù kết quả có thể khiến mình hơi phiền. Ví dụ con làm hỏng món đồ, mình nói: “Cảm ơn con đã nói thật. Lần sau mình cùng nhau làm cẩn thận hơn”. Trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và sẽ giữ thói quen trung thực.

Ngoài ra, bản thân bố mẹ cũng phải làm gương. Nếu mình nói dối một chuyện nhỏ ngay trước mặt trẻ, con sẽ nghĩ việc đó bình thường. Khi trẻ thấy bố mẹ sống thật, con cũng tự nhiên học theo mà không cần quá nhiều lời dạy dỗ.

4. Dạy trẻ chia sẻ

Trẻ nhỏ thường có tâm lý giữ đồ chơi cho riêng mình, đó là bản năng bình thường. Nhưng nếu được hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ học được niềm vui khi chia sẻ với người khác. Kinh nghiệm của mình là không ép buộc mà để trẻ cảm nhận rằng chia sẻ sẽ làm cả hai cùng vui.

Có những lần đi siêu thị, mình bảo con chọn thêm một món để tặng cho bạn thân. Con hào hứng lắm, vì cảm giác “tự tay chọn quà” khiến con thấy mình quan trọng. Từ đó, con cũng chủ động chia sẻ đồ chơi mỗi khi có bạn đến chơi.

Một mẹo của mình là tận dụng những tình huống rất đời thường. Ví dụ hai bé tranh nhau chiếc xe đồ chơi, mình bảo: “Hai anh em chơi chung thì sẽ vui hơn là giành nhau”. Nghe thì đơn giản, nhưng khi trẻ thấy chơi chung thật sự vui hơn, con tự nhiên sẽ muốn chia sẻ nhiều hơn.

Quan trọng nhất vẫn là cha mẹ làm gương. Khi con thấy bố mẹ chia sẻ đồ ăn, chia sẻ việc nhà hay nhường nhau chút thời gian, trẻ sẽ học theo rất nhanh. Điều trẻ nhìn thấy mỗi ngày mạnh hơn những gì chúng ta nói rất nhiều.

5. Kể chuyện cổ tích cho con

Mỗi tối trước khi ngủ, mình có thói quen kể chuyện cổ tích cho hai bé nghe. Những câu chuyện như Tấm Cám, Thạch Sanh, Cô bé quàng khăn đỏ… đều ẩn chứa nhiều bài học về lòng nhân hậu, biết giúp đỡ người khác và tránh xa điều xấu. Trẻ nghe từ từ rồi tự hình thành khả năng phân biệt đúng – sai.

Mẹo của mình là không chỉ kể mà còn trò chuyện cùng con. Mỗi khi đến một đoạn quan trọng, mình thường hỏi: “Nếu là con, con sẽ làm gì?”. Con suy nghĩ một chút rồi trả lời, nhờ vậy câu chuyện trở thành một bài học chứ không chỉ là để nghe cho vui.

Nhiều hôm, bé còn nhắc mình kể tiếp câu chuyện dang dở hôm trước. Điều đó cho thấy con đang thật sự quan tâm và ghi nhớ. Câu chuyện trở thành cầu nối giữa cha mẹ và con cái, giúp mình hiểu cảm xúc và suy nghĩ của trẻ hơn.

Mình thấy rằng việc kể chuyện đều đặn giúp trẻ phát triển cảm xúc rất tốt. Trẻ dễ đồng cảm, dễ thương người, và hiểu rằng ở đời cái thiện luôn được trân trọng. Đó là nền tảng để trẻ lớn lên thành người tử tế.

6. Đưa trẻ đi làm từ thiện

Một trong những cách hiệu quả nhất để trẻ học lòng nhân ái là cho con trải nghiệm thực tế. Mình từng đưa con đi phát quà trung thu cho các bạn nhỏ thiếu thốn trong vùng quê. Ban đầu con hơi ngại, nhưng khi thấy các bạn cười vui, con cũng hào hứng đưa từng món quà hơn.

Kinh nghiệm của mình là cho con tham gia những hoạt động nhỏ và phù hợp với lứa tuổi. Ví dụ gom đồ chơi cũ nhưng còn tốt để tặng, hay cùng mình quyên góp áo ấm cho mùa đông. Khi con được tự tay chọn đồ để cho đi, trẻ cảm nhận rõ ràng rằng mình đang làm điều tốt.

Điều khiến mình bất ngờ là lúc về nhà, con nói: “Ba ơi, khi con cho đồ bạn, con thấy vui lắm”. Niềm vui đó rất chân thật, không cần ai dạy nhiều. Trẻ hiểu rằng giúp người khác cũng là cách giúp chính mình cảm thấy hạnh phúc.

Những lần làm từ thiện như vậy trở thành kỷ niệm đẹp cho cả gia đình. Chúng dạy trẻ biết yêu thương, biết chia sẻ và biết trân trọng những gì mình đang có. Mình tin rằng những trải nghiệm này có giá trị hơn bất kỳ lời dạy nào.

Kết luận

Dạy trẻ trở thành người lương thiện không phải chuyện trong vài ngày. Đó là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn, yêu thương và nhất là sự nhất quán của cha mẹ. Chỉ cần mỗi ngày gieo vào con một chút để trẻ biết yêu thương, biết chia sẻ, biết trung thực thì sớm muộn con cũng lớn lên thành một người tử tế và có ích cho xã hội. Hy vọng rằng qua bài viết này sẽ giúp các bậc phụ huynh có thêm kinh nghiệm trong việc nuôi dạy trẻ trở thành những người tốt và lớn lên trở thành công dân có ích cho xã hội.